5S سيستمي براي بهينه سازي و آراستگي در محيط كار
سيستم 5S، براي اولين بار در کشور ژاپن شكل گرفت. ولي ايده اوليه اين سيستم، ژاپني نمي‌باشد. ژاپني‌ها بعد از جنگ جهاني دوم، براي جبران خسارت‌هاي ناشي از جنگ و آغاز زندگي جديد در مطالعات و بازديدهاي خود در برخي از صنايع آمريكا با پديده HOUSEKEEPING يا خانه‌داري صنعتي که شامل نظافت، بهداشت، نظم و ترتيب، رعايت كامل ايمني و جلوگيري از حوادث بود آشنا شدند.آنها با الگوبرداري از اين پديده، با توجه به فرهنگ حاکم بر کشورشان به ابداع و توسعه سيستم 5S ژاپني که براي بهسازي و آراستگي محيط كار مي‌باشد در کشور خود پرداختند.
الگوهاي اوليه‌اي كه مورد استفاده ژاپني‌ها قرار گرفت شامل سه دسته از صنايع آمريكايي و اروپايي مي‌باشد.
دسته اول صـنايعي مـي‌باشند كه رعايت بهـداشـت، تمـيزي ونظم از زير ساخت‌هاي اساسي آن مي‌باشد ،مانند صنـايع بهـداشتي و دارويـي يا صـنايع ميكـروالكـترونيك كه عمـوما نيازمـند محـيطي تحـت عـنوان اتاق تمـيز يا "Clean Room" مي‌باشند.
دسته دوم ، سازمان‌هاي خدماتي مانند هتل‌ها، سوپرماركت‌ها، كتابخانه‌ها و مراكز تفريحي را در بر مي‌گيرد. در اين سازمان‌ها، مشتري با محيط سازمان تماس مستقيم و نزديك دارد. حساسيت بالاي مشتريان اينگونه از سازمان‌ها به تميزي، نظم و سرعت پاسخگويي به خواسته‌هايشان، موجب مي‌شود كه اين سازمان‌ها براي بقا و رقابت ناچار باشند كه اصول خاصي را رعايت نمايند. بطور كلي در آمريكا رعايت اينگونه از اصول (چه اجبار قانوني باشد و چه الزام عرفي و صنفي) در زمينه‌‌هايي كه مرتبط با بهداشت و سلامتي انسان‌ها مي‌باشد، " خانه داري خوب.. يا "Good House Keeping" ناميده مي‌شود.
دسته سوم، شامل سازمان‌هاي پيشرويي مي‌باشند كه به اهميت مباحثي مانند انسان - ماشين، انسان -كار و انسان - محيط توجه خاصي كرده و تلاش كرده‌اند كه ارتباطي منطقي و سالم بين "انسان - ماشين- كار " پديد آورند.
5Sفني است كه به منظور برقراري و حفظ فضاي كيفيتي در يك سازمان به كار گرفته مي‌شود و وجه تهيه آن پنج كلمه ژاپنيSeiri ، Seiton ،Seiso،Seiketsu ، Shitsuke است.
1- Seiri Sort Structure به معني تفكيك
2- Seiton Organize Systematizeبه معني ترتيب
3- Seiso Clean Sanitize به معني تميزي
4- Seiketsu Hygine Standardize به معني تداوم
5- Shitsuke Discipline Self-discipline به معني تعليم
هر يک از اين کلمات که با S شروع مي‌شوند و به نظام 5S معروفند، بيانگر يکي از ابعاد پنجگانه ساماندهي محيط کار مي‌باشند.5S يكي از بهترين روش‌هاي استانداردسازي محيط‌كاري و پيش نيازي براي هر برنامه بهبود است که هدف اصلي و نهايي آن پيشگيري از اتلاف مي‌باشد. امروزه علاوه بر ژاپن که پيشرو اين نظام است، در بسياري از كشورها اين نظام به اجرا درآمده و نتايج بسيار خوبي همچون داشتن محل كاري مرتب و زيبا، روحيه شاد کارمندان، دسترسي آسان به اطلاعات و لوازم بدون صرف وقت بيهوده، جلوگيري از سـردرگمـي، جلـوگيري از خسـتگي و عصبانيت‌هاي بي مورد در محيط کاري، افزايش سرعت در انجام كارها، ايمن و بهداشتي شدن محيط کار، جلوگيري از ضايعات، جلوگيري از هدر رفتن زمان، تقويت كار تيمي بين کارکنان، ايمني و سلامتي بيشتر در محيط كار، افزايش كارايي، كيفيت، بهره وري، رضايت بيشتر مشتريان و...را براي واحدهاي مختلف به ارمغان آورده است.
ابعاد 5 گانه 5Sعبارتند از:
1- ساماندهي(پاکسازي و پالايش ((seiri):
بدين معنا که اقلام ضروري و مورد نياز را از اقلام غيرضروري جدا كرده و از محيط کار دور نماييم.يعني اشيايي را كه مورد استفاده قرار نمي گيرند را دور بريزيم تا باعث سردرگمي و شلوغي محيط کار نشوند.
2- نظم و ترتيب (seition):
بدين معنا که هر چيزي در جاي مناسب خود گذاشته شود تا در صورت نياز به سهولت و بدون اتلاف وقت و جست‌وجوهاي بيهوده در دسترس قرار گيرد.
3- پاکيزه سازي(تميزي، نظافت ((seiso):
بدين معنا که افراد محيط کار را مانند خانه خود دانسته و در تميز و پاکيزه نگه داشتن آن تلاش نمايند به طوريکه روزانه به نظافت محيط کار پرداخته و هيچ چيز و هيچ جايي کثيف نباشد.
4- استانداردسازي ( حفظ و نگهداري :((seiketsu
به معناي استاندارد سازي مستمر و حفظ و نگهداري محيط کار در سطح خوب و مطلوب، از طريق کنترل و اصلاح دائمي سه بعد ساماندهي، نظم و ترتيب و پاكيزگي مي باشد.بدون استانداردسازي، محيط به وضعيت قبلي خود يعني يک محيط بي‌نظم و آشفته باز مي‌گردد.مدير سازمان موظف است تا محيط كار را به نحوي استاندارد و كنترل نمايد كه همواره همه عوامل با سرعت و دقت لازم مورد استفاده قرار گيرند.
5- انضباط (shitsuks ):
بدين معنا که از طريق آموزش و تمرين به کارکنان، عادات درست را به جاي عادات نادرست در آنها نهادينه کنند.به طوري که افراد نظافت و انضباط کاري را در محيط کاري رعايت كرده در عمل نيز به کار برند و از قوانين حاکم پيروي نمايند.
هدف اصلي 5S عبارت است از بهسازي فرآيندهاي سازمان و حذف اتلاف
* اهداف جزئي 5Sشامل:
1- برقراري ايمني
2- رسيدن به كارآيي
3- ارتقائ كيفيت
4- حذف ضايعات
5- كاهش خرابي تجهيزات
6- افزايش بهره وري
7- ارتقائ روحيه كاركنان
8- جلب نظر مشتري
* مزاياي پياده سازي 5S عبارتنداز:
1- ايجاد يك نظم فرا گير
2- زمينه‌سازي برقراري انضباط سازماني
3- كاهش ابهام در كار
4- زيباسازي محيط كار
5- بهداشتي شدن محيط كار و رفع آلودگي‌هاي آن
6- ايمن شدن محيط كار و كاهش حوادث و بيماري‌هاي كاري
7- آسان شدن و كم زحمت شدن انجام كار
8- دسترسي آسان‌تر وراحت‌تر به اسناد، قطعات، ابزارها و ساير لوازم مورد نياز و جلوگيري از گم شدن آنها
9- كاهش اشتباهات و دوباره كاري ها
10- افزايش روحيه كاركنان
11- بهبود روابط كاركنان
12- كاهش خستگي و آزردگي رواني ناشي از كار
13- فراهم شدن شرايط لذت بردن از كار
14- كاهش خرابي ماشين آلات
15- تثبيت و بهبود كيفيت
16- افزايش راندمان و كارارايي
17- كاهش هزينه
18- كاهش زمان انجام كارها
منابع:
1- ترجمه مقاله What is Five S? نويسنده Steve Hudgikاز سايت ww.graphicproducts.com
2-ww.feslamieh.blogfa.com
3-ww.hamedmonsef.com
4-www.njavan.ir
5-www.iept.blogfa.com
6- وب سايت مهندسي صنايع
الگوهاي اوليه‌اي كه مورد استفاده ژاپني‌ها قرار گرفت شامل سه دسته از صنايع آمريكايي و اروپايي مي‌باشد.
دسته اول صـنايعي مـي‌باشند كه رعايت بهـداشـت، تمـيزي ونظم از زير ساخت‌هاي اساسي آن مي‌باشد ،مانند صنـايع بهـداشتي و دارويـي يا صـنايع ميكـروالكـترونيك كه عمـوما نيازمـند محـيطي تحـت عـنوان اتاق تمـيز يا "Clean Room" مي‌باشند.
دسته دوم ، سازمان‌هاي خدماتي مانند هتل‌ها، سوپرماركت‌ها، كتابخانه‌ها و مراكز تفريحي را در بر مي‌گيرد. در اين سازمان‌ها، مشتري با محيط سازمان تماس مستقيم و نزديك دارد. حساسيت بالاي مشتريان اينگونه از سازمان‌ها به تميزي، نظم و سرعت پاسخگويي به خواسته‌هايشان، موجب مي‌شود كه اين سازمان‌ها براي بقا و رقابت ناچار باشند كه اصول خاصي را رعايت نمايند. بطور كلي در آمريكا رعايت اينگونه از اصول (چه اجبار قانوني باشد و چه الزام عرفي و صنفي) در زمينه‌‌هايي كه مرتبط با بهداشت و سلامتي انسان‌ها مي‌باشد، " خانه داري خوب.. يا "Good House Keeping" ناميده مي‌شود.
دسته سوم، شامل سازمان‌هاي پيشرويي مي‌باشند كه به اهميت مباحثي مانند انسان - ماشين، انسان -كار و انسان - محيط توجه خاصي كرده و تلاش كرده‌اند كه ارتباطي منطقي و سالم بين "انسان - ماشين- كار " پديد آورند.
5Sفني است كه به منظور برقراري و حفظ فضاي كيفيتي در يك سازمان به كار گرفته مي‌شود و وجه تهيه آن پنج كلمه ژاپنيSeiri ، Seiton ،Seiso،Seiketsu ، Shitsuke است.
1- Seiri Sort Structure به معني تفكيك
2- Seiton Organize Systematizeبه معني ترتيب
3- Seiso Clean Sanitize به معني تميزي
4- Seiketsu Hygine Standardize به معني تداوم
5- Shitsuke Discipline Self-discipline به معني تعليم
هر يک از اين کلمات که با S شروع مي‌شوند و به نظام 5S معروفند، بيانگر يکي از ابعاد پنجگانه ساماندهي محيط کار مي‌باشند.5S يكي از بهترين روش‌هاي استانداردسازي محيط‌كاري و پيش نيازي براي هر برنامه بهبود است که هدف اصلي و نهايي آن پيشگيري از اتلاف مي‌باشد. امروزه علاوه بر ژاپن که پيشرو اين نظام است، در بسياري از كشورها اين نظام به اجرا درآمده و نتايج بسيار خوبي همچون داشتن محل كاري مرتب و زيبا، روحيه شاد کارمندان، دسترسي آسان به اطلاعات و لوازم بدون صرف وقت بيهوده، جلوگيري از سـردرگمـي، جلـوگيري از خسـتگي و عصبانيت‌هاي بي مورد در محيط کاري، افزايش سرعت در انجام كارها، ايمن و بهداشتي شدن محيط کار، جلوگيري از ضايعات، جلوگيري از هدر رفتن زمان، تقويت كار تيمي بين کارکنان، ايمني و سلامتي بيشتر در محيط كار، افزايش كارايي، كيفيت، بهره وري، رضايت بيشتر مشتريان و...را براي واحدهاي مختلف به ارمغان آورده است.
ابعاد 5 گانه 5Sعبارتند از:
1- ساماندهي(پاکسازي و پالايش ((seiri):
بدين معنا که اقلام ضروري و مورد نياز را از اقلام غيرضروري جدا كرده و از محيط کار دور نماييم.يعني اشيايي را كه مورد استفاده قرار نمي گيرند را دور بريزيم تا باعث سردرگمي و شلوغي محيط کار نشوند.
2- نظم و ترتيب (seition):
بدين معنا که هر چيزي در جاي مناسب خود گذاشته شود تا در صورت نياز به سهولت و بدون اتلاف وقت و جست‌وجوهاي بيهوده در دسترس قرار گيرد.
3- پاکيزه سازي(تميزي، نظافت ((seiso):
بدين معنا که افراد محيط کار را مانند خانه خود دانسته و در تميز و پاکيزه نگه داشتن آن تلاش نمايند به طوريکه روزانه به نظافت محيط کار پرداخته و هيچ چيز و هيچ جايي کثيف نباشد.
4- استانداردسازي ( حفظ و نگهداري :((seiketsu
به معناي استاندارد سازي مستمر و حفظ و نگهداري محيط کار در سطح خوب و مطلوب، از طريق کنترل و اصلاح دائمي سه بعد ساماندهي، نظم و ترتيب و پاكيزگي مي باشد.بدون استانداردسازي، محيط به وضعيت قبلي خود يعني يک محيط بي‌نظم و آشفته باز مي‌گردد.مدير سازمان موظف است تا محيط كار را به نحوي استاندارد و كنترل نمايد كه همواره همه عوامل با سرعت و دقت لازم مورد استفاده قرار گيرند.
5- انضباط (shitsuks ):
بدين معنا که از طريق آموزش و تمرين به کارکنان، عادات درست را به جاي عادات نادرست در آنها نهادينه کنند.به طوري که افراد نظافت و انضباط کاري را در محيط کاري رعايت كرده در عمل نيز به کار برند و از قوانين حاکم پيروي نمايند.
هدف اصلي 5S عبارت است از بهسازي فرآيندهاي سازمان و حذف اتلاف
* اهداف جزئي 5Sشامل:
1- برقراري ايمني
2- رسيدن به كارآيي
3- ارتقائ كيفيت
4- حذف ضايعات
5- كاهش خرابي تجهيزات
6- افزايش بهره وري
7- ارتقائ روحيه كاركنان
8- جلب نظر مشتري
* مزاياي پياده سازي 5S عبارتنداز:
1- ايجاد يك نظم فرا گير
2- زمينه‌سازي برقراري انضباط سازماني
3- كاهش ابهام در كار
4- زيباسازي محيط كار
5- بهداشتي شدن محيط كار و رفع آلودگي‌هاي آن
6- ايمن شدن محيط كار و كاهش حوادث و بيماري‌هاي كاري
7- آسان شدن و كم زحمت شدن انجام كار
8- دسترسي آسان‌تر وراحت‌تر به اسناد، قطعات، ابزارها و ساير لوازم مورد نياز و جلوگيري از گم شدن آنها
9- كاهش اشتباهات و دوباره كاري ها
10- افزايش روحيه كاركنان
11- بهبود روابط كاركنان
12- كاهش خستگي و آزردگي رواني ناشي از كار
13- فراهم شدن شرايط لذت بردن از كار
14- كاهش خرابي ماشين آلات
15- تثبيت و بهبود كيفيت
16- افزايش راندمان و كارارايي
17- كاهش هزينه
18- كاهش زمان انجام كارها
منابع:
1- ترجمه مقاله What is Five S? نويسنده Steve Hudgikاز سايت ww.graphicproducts.com
2-ww.feslamieh.blogfa.com
3-ww.hamedmonsef.com
4-www.njavan.ir
5-www.iept.blogfa.com
6- وب سايت مهندسي صنايع
+ نوشته شده در یکشنبه هشتم فروردین ۱۳۸۹ ساعت 11:39 توسط همکار فرهنگی